Μια σοβαρή προειδοποίηση έφτασε πρόσφατα στους καταναλωτές και στις ρυθμιστικές αρχές της Ε.Ε. μέσω του συστήματος RASFF (Rapid Alert System for Food and Feed): ισπανικό ελαιόλαδο τύπου “olive oil classico” (ισπανικής προέλευσης) έχει εντοπιστεί με υπέρβαση της τοξικής ουσίας 3-MCPD κατά 82 % πάνω από το ανώτατο επιτρεπτό όριο — προκαλώντας την απόσυρσή του από τις ολλανδικές αγορές και την επιστροφή του στον αποστολέα.
Το περιστατικό αυτό δεν είναι απομονωμένο, αλλά δείχνει ότι το ζήτημα της παρουσίας 3-MCPD σε φυτικά έλαια — και ειδικά σε εξευγενισμένα — είναι ένα διαρκές πρόβλημα για την ασφάλεια τροφίμων στην Ε.Ε. Σε αυτό το κείμενο ανασυνθέτουμε τα γεγονότα, αναλύουμε τους κινδύνους και προτείνουμε πρακτικά μέτρα για τους καταναλωτές.
Το περιστατικό: τι συνέβη στην περίπτωση 2025.7476
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2025, οι ολλανδικές αρχές κατέγραψαν μέσω του συστήματος RASFF μια ειδοποίηση τύπου Alert (ανακοίνωση υψηλού κινδύνου) για ελαιόλαδο ισπανικής προέλευσης.
Το σκεύασμα είχε μετρηθεί ότι περιείχε 2.300 μg/kg 3-MCPD, ενώ το νομικό ανώτατο όριο είναι 1.250 μg/kg για τη συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντος — δηλαδή υπερέβαινε το όριο κατά περίπου 82 %.
Ως συνέπεια, οι ολλανδικές αρχές διέταξαν την άμεση απόσυρση του προϊόντος από την αγορά και την επιστροφή του στον αποστολέα.
Το συμβάν επιβεβαιώνει ότι ακόμα και προϊόντα που φέρουν τη “φήμη” της ισπανικής παραγωγής δεν είναι απαλλαγμένα από σοβαρές αδυναμίες στην ασφάλεια.
Η ισπανική αγορά ελαιολάδου είναι πράγματι κομβική: η Ισπανία παράγει το μεγαλύτερο κομμάτι του ολικού ελαιολάδου στην Ευρώπη, με τη νότια περιφέρεια της Ανδαλουσίας να συγκεντρώνει μεγάλο μέρος της παραγωγής και εξαγωγές τους να καλύπτουν τόσο την Ευρώπη όσο και την Ασία και τις ΗΠΑ.
Το πρόβλημα της 3-MCPD — ειδικά σε προϊόντα με εμπορικές ονομασίες όπως “olive oil classico”, που ενδέχεται να περιλαμβάνουν μείγματα ή εξευγενισμένα έλαια — βάζει υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία και την ασφάλεια πολλών πηγών ελαιολάδου, ιδιαίτερα όταν η τυποποίηση και η ανάμειξη γίνονται σε μεγάλη κλίμακα.
Τι είναι η 3-MCPD και γιατί αποτελεί κίνδυνο
Η 3-μονοχλωροπροπανδιόλη (3-MCPD) και οι αντίστοιχοι εστέρες της (3-MCPD esters, ή 3-MCPDE) ανήκουν στην κατηγορία των ρυπαντών διεργασίας (process contaminants). Πρόκειται για ενώσεις που δεν προστίθενται σκόπιμα στα τρόφιμα, αλλά σχηματίζονται κατά τη διάρκεια θερμικών διαδικασιών όπως η εξευγενισμένη απόσταξη, η αποσμητικοποίηση (deodorisation) ή το υψηλής θερμοκρασίας επεξεργασία ελαίων με παρουσία χλωριούχων ιόντων.
Οι εστέρες 3-MCPD (3-MCPDE) κατά την πέψη υδρολύονται σε ελεύθερη 3-MCPD ή γλυκιδόλη, οι οποίες απορροφώνται στον οργανισμό.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση κατοχύρωσε όρια για την παρουσία 3-MCPD και των εστέρων του μέσω της Κοινής Πράξης (EC) No 1881/2006 και τροποποιήσεων όπως ο Κανονισμός (EU) 2020/1322.
Σύμφωνα με τις τρέχουσες ρυθμίσεις (π.χ. στο πλαίσιο του Κανονισμού 2023/915), τα ανώτατα επιτρεπτά επίπεδα για το άθροισμα της ελεύθερης 3-MCPD και των εστέρων της (εκφρασμένα ως 3-MCPD) σε φυτικά έλαια και λίπη είναι 1.250 μg/kg (για εξευγενισμένα έλαια και μείγματα που περιέχουν εξευγενισμένα) όταν πρόκειται για “oils and fats from olive oils composed of refined olive oil and virgin olive oil” ή άλλα ανάλογα μείγματα.
Για άλλες κατηγορίες φυτικών ελαίων ισχύουν πιο χαλαρά όρια (π.χ. 2.500 μg/kg για μείγματα ή καθαρά εξευγενισμένα έλαια που δεν ανήκουν στην olive-oil κατηγορία).
Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) έχει εκτιμήσει ότι η ανεκτή ημερήσια πρόσληψη (TDI) για την 3-MCPD και τους εστέρες της είναι 2 μg ανά kg σωματικού βάρους ημερησίως.
Από το επιστημονικό υπόβαθρο προκύπτει ότι υψηλές δόσεις 3-MCPD προκαλούν νεφρική βλάβη, βλάβες στο ήπαρ, αναπαραγωγικές διαταραχές (όπως μειωμένη κινητικότητα σπερματοζωαρίων) και πιθανές καρκινογενετικές δράσεις σε μακροχρόνια έκθεση.
Η EFSA, στην επικαιροποίηση της αξιολόγησης κινδύνου, υπολόγισε ως κρίσιμα σημεία βλάβης στους νεφρούς (renal effects) έναν BMDL10 (χαμηλότερο σημείο ανοχής) 0,20 mg/kg bw/day και για τις επιπτώσεις στην αναπαραγωγή BMDL05 0,44 mg/kg bw/day, και από αυτούς προέκυψε το συμβιβαστικό όριο TDI των 2 μg/kg bw/day.
European Food Safety AuthorityΣημειώνεται ότι οι περισσότεροι ενήλικες σήμερα δεν υπερβαίνουν αυτό το όριο, αλλά δεν υπάρχει περιθώριο για υπερβολική συσσώρευση ή έκθεση πολλών πηγών.
Επιπλέον, η παρουσία γλυκιδυλικών εστέρων (glycidyl esters, GE) ως παράπλευρος ρύπος σε εξευγενισμένα έλαια είναι επίσης ανησυχητική, καθώς μπορεί να καταλήξει σε γλυκιδόλη που είναι πιθανώς καρκινογόνου δράσης.
Τέλος, τα εξευγενισμένα λάδια τείνουν να παρουσιάζουν έως και 32 φορές υψηλότερα επίπεδα 3-MCPD σε σχέση με τα μη επεξεργασμένα, λόγω των θερμικών διεργασιών.
Γιατί συμβαίνουν αυτές οι υπερβάσεις; Νοθεύσεις και τεχνικές αδυναμίες
Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που οδηγούν στην υπέρβαση των ορίων 3-MCPD:
Θερμικές επεξεργασίες υψηλής θερμοκρασίας. Η διαδικασία εξευγενισμού (raffination), ιδίως η αποσμητικοποίηση (deodorisation) σε υψηλές θερμοκρασίες, είναι βασικός παράγοντας σχηματισμού 3-MCPD.
Υγρασία και παρουσία μονο- / διγλυκεριδίων. Η παρουσία υγρασίας, μονογλυκεριδίων ή διγλυκεριδίων, τα οποία μπορεί να υδρολυθούν, αυξάνει την πιθανότητα σχηματισμού 3-MCPD κατά τη θέρμανση.
Αλάτι / χλωριούχα ιόντα. Αν υπάρχουν ιόντα χλωρίου ή ιόντα αλάτων στην πρώτη ύλη ή στο περιβάλλον της επεξεργασίας, αυτά μπορούν να συμμετάσχουν στον σχηματισμό της χλωρικής δομής της 3-MCPD.
Ανάμειξη εξευγενισμένων ελαίων / νοθεύσεις. Η “olive oil classico” κατηγορία μπορεί να περιλαμβάνει μίγματα εξευγενισμένων ελαίων ή πρόσμιξη άλλων φυτικών ελαίων, με αποτέλεσμα μεγαλύτερες ποσότητες 3-MCPD από τα συστατικά που έχουν επεξεργαστεί περισσότερο.
Έρευνες δείχνουν ότι ακόμα και σε “επιφανειακές” κατηγορίες, όπου το λάδι παρουσιάζεται ως “extra virgin”, συχνά εντοπίζονται ίχνη εστέρων 3-MCPD που υποδεικνύουν παρουσία εξευγενισμένων συστατικών ή αθέμιτη ανάμειξη.
Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, έχουν προταθεί τεχνικές βελτίωσης, όπως η χρήση μεγαλύτερων ποσοτήτων απορροφητικών υλικών (π.χ. γη αποχρωματισμού) κατά την επεξεργασία ή βελτιστοποίηση των θερμοκρασιών και χρόνων. Π.χ. διπλασιασμός της ποσότητας γης αποχρωματισμού σε επεξεργασία ηλίανθου μειώνει το επίπεδο 3-MCPDE κατά ~48 %.
ScienceDirectΠαράλληλα, πολλές μελέτες διερευνούν στρατηγικές πρόληψης σχηματισμού 3-MCPD και GE (glycidyl esters) σε διαδικασίες επεξεργασίας φυτικών ελαίων.
Το πλέγμα των κινδύνων: γιατί δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό
Το γεγονός ότι η ισπανική “olive oil classico” ήταν το αντικείμενο της RASFF ειδοποίησης δεν σημαίνει ότι πρόκειται για απομονωμένο λάθος. Αντιθέτως:
Οι αναφορές για 3-MCPD μέσω του συστήματος RASFF είναι πολυάριθμες: μεταξύ 2020 και 2023 έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 54 ειδοποιήσεις για 3-MCPD σε τρόφιμα.
PMCΗ EFSA συνεχώς επεκτείνει τις αξιολογήσεις και τις κατηγορίες τροφίμων που εξετάζει ως προς τους ρύπους διεργασίας.
Σε πρόσφατα περιστατικά (Σεπτέμβριος 2025), 18 χώρες έλαβαν ειδοποιήσεις για μαγειρικό φυτικό έλαιο με υπερβάσεις σε 3-MCPD (4.400 μg/kg έναντι ορίου 2.500 μg/kg), όπως αναφέρθηκε στο αρχικό σας κείμενο — γεγονός που υπογραμμίζει το πρόβλημα των μειγμάτων και της ποιότητας στην αλυσίδα εφοδιασμού.
Αυτό δείχνει ότι πρόκειται για συστημικό πρόβλημα που ξεπερνά τα σύνορα μιας χώρας — και αναδεικνύει την ανάγκη για αυστηρότερους ελέγχους, καλύτερες τεχνικές επεξεργασίας και αυξημένη διαφάνεια στην αλυσίδα παραγωγής.
Συμβουλές για καταναλωτές και τρόπους προστασίας
Μέχρι οι ρυθμιστικές αρχές και οι παραγωγοί να βελτιώσουν τα συστήματα ασφάλειας, οι καταναλωτές μπορούν να λάβουν ορισμένα μέτρα για να περιορίσουν την έκθεση σε 3-MCPD:
Προτίμηση σε ακατέργαστα ή παρθένα ελαιόλαδα (extra virgin, cold-pressed)
Υπάρχουν πολλές μελέτες που δείχνουν ότι σε ελαιόλαδα που δεν υφίστανται εξευγενισμό η 3-MCPD δεν ανιχνεύεται ή βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα.Αποφυγή “μειγμάτων” και προϊόντων ασαφούς προέλευσης
Όταν στην ετικέτα αναφέρεται μόνο “olive oil classico” χωρίς σαφή διαχωρισμό virgin/ refined ή ανάμειξη ελαίων, υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος αυτή η ετικέτα να καλύπτει προϊόν με εξευγενισμένα συστατικά.Έλεγχος ανακοινώσεων και ειδοποιήσεων RASFF / αρχών
Διατηρείτε ενημέρωση για τυχόν ανακλήσεις προϊόντων (π.χ. μέσω ιστοσελίδων ρυθμιστικών αρχών τροφίμων).
Περιορισμός θερμικής καταπόνησης
Κατά το μαγείρεμα, αποφύγετε υπερβολική θέρμανση του ελαιολάδου (ιδιαίτερα πάνω από 180–200 °C) — αυτό μειώνει τον κίνδυνο περαιτέρω σχηματισμού 3-MCPD ή άλλων θερμικών ρύπων.
Διατροφική ποικιλία
Διατηρήστε ποικιλία στη χρήση ελαίων (ελαιόλαδο, ακατέργαστα έλαια όπως σχινόλαδο, αβοκάντο, ακόμη και λιπάσματα από καρπούς) ώστε να μην βασίζεστε αποκλειστικά σε ένα προϊόν που ενδέχεται να είναι επιβαρυμένο.
Αξιοπιστία παραγωγού
Επιλέγετε ελαιόλαδα από γνωστές, πιστοποιημένες μονάδες με διαφάνεια στην παραγωγή και έλεγχο ποιότητας. Εάν υπάρχει πρόσβαση σε εργαστηριακές αναλύσεις ή μικροχειρισίες, αυτό αποτελεί προστιθέμενο πλεονέκτημα.
Το περιστατικό με την ισπανική παρτίδα ελαιολάδου (RASFF 2025.7476) αποτελεί μια ισχυρή υπόμνηση ότι η ασφάλεια του ελαιολάδου δεν είναι δεδομένη — ειδικά όταν πρόκειται για προϊόντα που περιλαμβάνουν εξευγενισμένες διεργασίες ή μεικτές συνθέσεις.
Η 3-MCPD, ως ρύπος διεργασίας με εν δυνάμει καρκινογόνες και νεφροτοξικές ιδιότητες, είναι ήδη γνωστή στις διεθνείς αρχές, και τα κανονιστικά πλαίσια προσπαθούν να την περιορίσουν εντός ασφαλών ορίων.
Ωστόσο, τα πολλαπλά περιστατικά υπερβάσεων, οι τεχνολογικές προκλήσεις στην επεξεργασία και ο ανταγωνισμός των τιμών δείχνουν ότι η επίτευξη της ασφάλειας απαιτεί όχι μόνο νομοθέτηση, αλλά ουσιαστικές επενδύσεις σε τεχνολογία, πιο αυστηρούς ελέγχους και εκπαίδευση της βιομηχανίας.
Εν τω μεταξύ, οι καταναλωτές μπορούν — και καλό είναι — να ενεργούν προσεκτικά: να προτιμούν μη επεξεργασμένα ελαιόλαδα, να ελέγχουν την ετικέτα και να αποφεύγουν υπερβολική θέρμανση. Μόνο έτσι μπορεί να διασφαλιστεί το ελαιόλαδο ως πηγή θρεπτικών ιδιοτήτων και όχι ως ενδεχόμενης υγειονομικής απειλής. Δείτε το φημισμένο ελαιόλαδο που είναι εντοπίστηκε καρκινογόνος ουσία (δεν είναι μόνο αυτό αλλά ΟΛΑ ΤΑ ΙΣΠΑΝΙΚΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΑ ΠΡΟΣΟΧΗ με την ονομασία «olive oil classico» – ΑΓΟΡΑΖΕΤΕ ΜΟΝΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ)
